Środki ochrony roślin wycofane w 2024 – lista substancji zakazanych

Europejski Zielony Ład zmienia rynek środków ochrony roślin

Rynek syntetycznych środków ochrony roślin przechodzi głęboką transformację. Nie jest to zmiana doraźna – to konsekwencja Europejskiego Zielonego Ładu, ambicyjnego programu Unii Europejskiej, który zakłada zmniejszenie stosowania ŚOR o 50% do 2030 roku (a w przypadku substancji bardziej niebezpiecznych – aż o 65%). W praktyce oznacza to systematyczne wycofywanie starych, syntetycznych preparatów i zastępowanie ich nowszymi, teoretycznie bezpieczniejszymi rozwiązaniami.

Skala zmian jest znacząca. W ciągu zaledwie czterech lat (2020–2023) wycofano 29 substancji czynnych. W 2024 roku proces nie ustaje – wycofywanych jest kolejnych 10 substancji, każda z innym terminem ostatniego stosowania. To oznacza, że ogrodnik czy rolnik musiał zaplanować sezon z uwzględnieniem tych zmian już kilka miesięcy temu.

Lista substancji wycofanych w 2024 roku

Poniższa tabela zawiera wszystkie 10 substancji wycofanych w 2024 roku, ich zastosowanie oraz ostateczne terminy stosowania:

Substancja	Grupa chemiczna	Zastosowanie	Termin ostatniego stosowania
Ipkonazol	Triazole	Zaprawianie ziarna zbóż	29 lutego 2024
Abamektyna	Laktony makrocykliczne	Insektycyd, akaracyd (sady, jagodniki, warzywa pod osłonami)	1 kwietnia 2024
Benfluralina	Dinitroanilin	Ograniczanie zachwaszczenia warzyw	12 maja 2024
Dimoksystrobina	Strobiluryny	Ochrona rzepaku przed chorobami	31 lipca 2024
S-metolachlor	Chloroacetoanilidów	Ograniczanie zachwaszczenia (warzywa, zboża, sady)	23 lipca 2024
Triflusulfuron metylu	Pochodne sulfonylomocznika	Ochrona buraka cukrowego	20 sierpnia 2024
Chlofentezyna	Tetrazyny	Akaracyd do ochrony jabłoni	11 listopada 2024
Metiram	Ditiokarbaminiany	Ochrona ziemniaka, jabłoni, pomidora	28 listopada 2024
Bentiowalikarb	Karbaminiany	Ochrona ziemniaka, cebuli, czosnku	13 grudnia 2024

Historyczne wycofywanie substancji – trend od 2020 roku

Aby zrozumieć skalę zmian, warto spojrzeć na pełny obraz ostatnich czterech lat:

2020 rok – 9 substancji wycofanych: tiuram, chlorotalonil, propikonazol, pimetrozyna, dikwat, dimetoat, chloropyrifos, desmedifam, metoksyfenozyd.

2021 rok – 8 substancji: bromoksynil, benalaksyl, tiofanat metylu, mankozeb, beta-cyflutryna, tiachlopryd, chlorosulfuron, fenpropimorf.

2022 rok – 9 substancji: epoksykonazol, fosmet, haloksyfop-P, imidachlopryd, cyprokonazol, alfa-cypermetryna, famoksat, flutriafol, indoksakarb.

2023 rok – 3 substancje: oksamyl, sulfoksaflor, prochloraz.

2024 rok – 10 substancji (wymienione powyżej).

Łącznie: 39 substancji wycofanych w ciągu 5 lat. To nie jest przypadkowa liczba – to celowy program mający zmienić sposób, w jaki chronimy rośliny uprawne.

Co czeka nas w kolejnych latach?

Wycofywanie nie skończy się w 2024 roku. W ciągu następnych 3–5 lat najprawdopodobniej wycofane będą kolejne, bardzo ważne substancje:

• Metamitron – herbicyd stosowany w buraku cukrowym
• Fenmedifam – herbicyd do buraka
• Tebukonazol – fungicyd do zbóż i rzepaku
• Difenokonazol – fungicyd wielozadaniowy
• Tetrakonazol – fungicyd do zbóż
• Metkonazol – fungicyd do zbóż

Teraz zaczyna się wyłaniać problem. Wiele z tych substancji to fundamenty ochrony upraw – ich utrata będzie oznaczać konieczność całkowitej reorganizacji strategii walki ze szkodnikami i chorobami.

Dlaczego wycofywane są stare środki?

Wycofywane substancje to preparaty stare – w większości przypadków mające 30–50 lat historii. Badania wykazały, że:

• Są rakotwórcze lub podejrzane o rakotwórczość
• Mogą wywoływać zmiany hormonalne i bezpłodność
• Niszczą owady zapylające (pszczoły, trzmiele), co zagraża bioróżnorodności
• Nie ulegają szybkiemu rozkładowi – kumulują się w glebie i wodzie gruntowej
• Mogą powodować poparzenia ryb i szkodzić ekosystemom wodnym

Wprowadzane w zamian substancje mają być nowoczesne i bezpieczniejsze. To naturalny postęp – podobnie jak zrezygnowaliśmy z szambo wylewającego się do rzek na rzecz kanalizacji, tak samo musimy odejść od starych, toksycznych pestycydów.

Praktyczne konsekwencje dla ogrodników i rolników

Dla osób uprawiających rośliny – zarówno na dużą skalę, jak i w przydomowych ogródkach – zmiana oznacza konkretne wyzwania:

Warzywa i owoce – dotychczasowe sposoby ochrony pomidorów, cebuli, kapusty czy jabłoni będą wymagać przeformułowania. Abamektyna, która była uniwersalnym insektycydem dla sadów i jagodników, już nie będzie dostępna od kwietnia 2024.

Zboża i rzepak – utrata dimoksystrobiny (do lipca 2024) i zbliżające się wycofanie tebukonazolu oznaczają, że trzeba będzie szukać nowych fungicydów.

Ziemniaki – metiram i bentiowalikarb były standardem w ochronie przed chorobami grzybowymi. Ich brak zmusi do zmiany protokołów opryskiwania.

Co to oznacza dla nas – konsumentów i ogrodników?

Na pierwszy rzut oka wycofywanie ŚOR brzmi pozytywnie – mniej chemii, bardziej ekologicznie. Rzeczywistość jest bardziej złożona.

Pozytywnie: Nowe substancje są rzeczywiście bezpieczniejsze dla środowiska, zdrowia ludzi i zapylaczy. Długoterminowo zmniejszy się nagromadzenie toksyn w glebie i wodach.

Wyzwanie: Rolnicy będą mieć trudniejszą pracę. Bez sprawdzonych, tanich pestycydów ochrona upraw stanie się bardziej skomplikowana i potencjalnie droższa. To może przełożyć się na wyższe ceny produktów rolnych. Jednocześnie presja na zmniejszenie strat będzie rosnąć – konsumenci wciąż chcą pięknych, czystych owoców i warzyw bez śladów po owadach.

Dla ogrodników hobbystycznych: Utrata dostępu do wielu preparatów oznacza, że uprawy na balkonie czy w małym ogródku staną się trudniejsze. Będzie wymagać większej wiedzy, bardziej zintegrowanego podejścia do ochrony (profilaktyka, zabiegi biologiczne, monitorowanie) i większej tolerancji na niedoskonałość plonów.

Wycofywanie ŚOR to proces konieczny z punktu widzenia zdrowia publicznego i środowiska, ale wymaga przemyślanego wdrażania – takiego, które nie doprowadzi do gwałtownego wzrostu cen żywności ani do utraty możliwości ochrony upraw. Równowaga między ambicją ekologiczną a realiami produkcji żywności będzie kluczowa w kolejnych latach.